Open/Close Menu Ken Christus, Maak Christus Bekend

Verskeie Tekste

Jay Adams vertel van ’n paartjie wat ernstige seksuele probleme gehad het. Hy het egter hulle kommunikasie-probleme aangespreek. Nadat hulle vir ’n paar maande aan hulle kommunikasie gewerk het, toe sê hulle: ‘Ons benodig nie meer berading vir ons seksuele probleme nie—dit is opgelos!’1

Byna elke probleem in die huwelik, gesin en familie kan teruggelei word na ’n afbreek in kommunikasie. Mense praat nie met mekaar nie, of hulle praat verkeerd. Wat is dan die Bybelse beginsels vir kommunikasie wat sal maak dat jy ’n gesonde huwelik, huisgesin en familie het?

 

1. Begin by jou hart

Toe Paul Tripp ’n kind was, het hulle ’n ruïnie aan sy ma se kant van die familie bygewoon. Sy ma se familie was nie gered nie. Hulle het ook baie gedrink. Voor die drinkery begin het, het sy haar kinders geroep om te ry. Wat sy nie geweet het nie, was dat een van haar broers reeds dronk was. Hy het seksuele opmerkings oor die vroue in die vertrek gemaak. Paul se ma het hom en sy boetie aan die hand gegryp en hulle in die kar gesit. Toe hulle in die kar klim, toe sê sy: ‘There is nothing that comes out of a drunk that wasn’t there in the first place.’2

         Sy was reg: ’n mens se woorde kom uit die hart (Spr. 4:23-24, 10:20, 18:4, Matt. 15:19). Om dus reg te praat, moet jy ’n nuwe hart hê (15:26, Eseg. 36:26). Erken jou sonde en vra die Here om jou deur die bloed van Jesus te reinig (Ps. 51:12, 1Joh. 1:7, 9). Vul jou hart en gedagtes met die Woord deurdat jy dit memoriseer, bepeins, lees en daarna luister (Ps. 119:11, Fil. 4:8). En as die Woord jou hart vul, sal dit uitkom as jy jou mond oopmaak (Matt. 12:34).

         Luister daarom na God se wysheid, sodat jy reg kan praat (Spr. 2:2, 22:17-18, 21:28b, Jes. 50:4). Om te probeer om beter te kommunikeer sonder om na die Here te luister is soos as ’n pappegaai Bybelverse opsê: alhoewel dit in sy mond is, kom dit nie uit sy hart nie (Spr. 26:7, 9, 23-25). Dit maak nie ’n verskil in sy lewe nie.

 

2. Leer om te luister

Zeno van Citium (335-263 v.C.) het gesê: ‘We have two ears and one mouth so that we can listen twice as much as we speak.’3 Dit is ’n Bybelse beginsel: “…elke mens moet flink wees om te luister, stadig om te praat, stadig om kwaad te word.” (Jak. 1:19).4 Leer jou kinders van jongs af om vir jou te luister (Spr. 1:8, 2:1, 3:1, 4:1, 5:1, 7, 6:20, 7:1, 24, 23:12, 19, 22, 26). Dit sal hulle later in die lewe help om mooi te luister voor hulle praat en om nie soos die dwaas te wees wat net sy opinie wil gee, asof hy alles weet nie (Spr. 10:8, 18:2).

         Die wyse man luister en wil leer, sodat hy nie sy foute herhaal nie (Spr. 12:15, 15:31-32, 19:20, 27). Hy wil jou reg verstaan, sodat hy reg kan reageer. Hy wil nie soos ’n dokter wees wat die verkeerde pille voorskryf, omdat hy ’n verkeerde diagnose gemaak het nie (Spr. 18:13).

         Om mooi te luister, moet jy die persoon eggo: sê terug wat die persoon vir jou gesê het om seker te maak jy verstaan. Moenie solank ’n antwoord in jou kop formuleer, of aanneem jy weet wat die persoon wil sê nie. Luister klaar voordat jy die persoon antwoord. En maak seker dat jy die feite het. As jy net een kant van die storie hoor, sal jy haastige gevolgtrekkings maak en moet jammer sê (Spr. 18:15, 17, 25:7b-10).

         Luister mooi voor jy antwoord.

         Gee die persoon jou volle aandag.

         Sit jou foon neer.

         Sit die televisie af.

         Kyk die persoon in die oë om te wys: ‘Wat jy sê, is vir my belangrik.’

 

3. Lees tussen die lyne

Navorsing toon dat 55% van ons kommunikasie nie-verbaal is, terwyl slegs 45% verbaal is.5 Nie-verbale kommunikasie is die voetnota wat ons woorde verduidelik. Kom ek gee twee voorbeelde:

Toe ons verlede jaar op iemand se plaas gekuier het, het die man êrens heen verdwyn. Sy vrou het hom gesoek, maar het nie geweet waar hy is nie. Toe hy uiteindelik terugkom, toe omhels sy hom en sê: ‘Waar was jy?’ Haar stemtoon en liggaamshouding het gewys dat sy hom regtig gemis het en bly was om hom te sien.

Toe ek nog in Nelspruit gebly het, was daar ’n man en vrou in die woonstel onder ons wat vreeslik baklei het. Toe die man eendag by die huis aankom, toe wag sy vrou by die deur. Met haar hand op die heup het sy geskreeu: ‘Waar was jy?’

Hierdie twee vroue het presies dieselfde woorde gebruik, maar hulle nie-verbale kommunikasie het die boodskap verander.

Die Bybel erken die belangrikheid van nie-verbale kommunikasie. Luister na die wysheid van Spreuke:

“’n Deugniet van ’n mens, ’n boosdoener, is hy wat met ’n mond vol valsheid rondloop, wat met sy oë knik, tekens gee met sy voete, beduie met sy vingers, met ’n verdorwe hart die hele tyd kwaad stig en tweedrag saai.” (6:12-14).

“Wie met sy oog knik, veroorsaak droefheid, en wie dwase lippe het, kom tot ’n val.” (10:10).

“Wie sy oë toeknyp, is besig om verdorwe dinge te beplan; wie sy lippe saampers, het die kwaad reeds gedoen.” (16:30).

Toe ek ’n student was, het ’n verloofde vrou eenkeer vir my oog geknip. Ek het gedink my oë bedrieg my, maar toe ek na haar kyk, het sy weer oog geknip. Dit het later onder my aandag gekom dat sy verskeie mans so gevang het. Ek dank die Here dat hy my bewaar het.

Nie-verbale kommunikasie neem verskillende vorme aan. Stemtoon is een. Jy kan byvoorbeeld ‘kom hier’ op verskillende maniere sê. Hoe sal jy dit sê as jy kwaad is… as jy iemand wil verlei… as jy ’n ou vriend vir die eerste keer in jare sien… as jy hartseer is en ’n drukkie benodig… as jy iemand tot ’n geveg wil daag… as jy ’n verrassing het, of vir iemand ’n geheim wil vertel?

Wat kommunikeer iemand deur die volgende nie-verbale optrede?

  • Gevoude arms, ’n kwaai gesig en hy draai sy rug na jou toe.
  • Hy lag nie as iemand ’n vuil grap vertel nie.
  • Hy daag nie op vir sy kind se sportbyeenkomste nie.
  • Hy is altyd ’n uur, of twee laat as sy vriende hom nooi.
  • Hy antwoord nie as sy sussie hom iets vra nie, maar hy hou net aan met boek lees.
  • Hy kyk rond terwyl jy met hom praat.
  • Hy vermy oogkontak as jy hom vra of hy die waarheid praat.
  • Sy verander die onderwerp as jy oor ’n sekere saak praat.
  • Sy vermy jou oproepe en groet jou nie.
  • Sy glimlag en groet vriendelik.
  • Sy koop vir jou geskenkies en onthou altyd jou verjaarsdag.
  • Sy is baie behulpsaam en deel graag.
  • Sy huil en storm by die vertrek uit.
  • Sy skryf vir jou briefies en gee vir jou ’n drukkie.
  • Sy kry stilstuipe, rol haar oë en sug.

Ek is seker dat jy die meeste hiervan kon reg raai. Moet egter nie aanneem jy weet altyd wat iemand bedoel nie. Vra om seker te maak. In 1Sam. 1:12-16 het Eli gedink Hanna is dronk, terwyl sy eintlik net diep bedroef was. Toe ek op skool was, het ek en ’n vriend gelag. My sussie het omgekyk en gedink ons praat van haar. Sonder om te vra waaroor ons gepraat het, was sy kwaad omdat ons klaarblyklik van haar geskinder het.

Om verder seker te maak jy word nie misverstaan nie, kan jy iemand wat jou goed ken vra hoe jy oorkom. Twee, of drie jaar gelede het my vrou my gesê dat ek kwaai oorkom as ek met die kinders praat. Ek het dit nie so bedoel nie en moes daarop let. Is daar areas in jóú nie-verbale kommunikasie waarop jy moet let? Maak werk daarvan en vra die Here om jou te help.

 

4. Praat net genoeg6

[a] Moenie te min praat nie

Die oomblik toe haar kinders die huis verlaat, het ’n vrou vir haar man gesê sy wil skei. Haar man was geskok. Hy het dit glad nie verwag nie. Toe hy ’n berader gaan sien, toe sê hy: ‘Ek verstaan nie wat met haar aangaan nie. Ons baklei nooit. Ek verwag nie veel meer van haar as dat sy sal huishou nie. Ek loop nie rond nie, maar as ek na werk by die huis kom, sit ek voor die TV, of lees die koerant. Wat het verkeerd gegaan?’7

Hierdie vrou is eensaam. Haar man kommunikeer nie met haar nie. Hoe bou jy ’n verhouding as jy na 8 ure by die werk voor die TV sit en nie met jou vrou praat nie? Die oplossing is nie dat jy meer moet begin praat nie. Vra jouself eerder hóékom jy te min praat en werk daaraan. Is dit omdat jy selfsugtig is en jou eie ding wil doen? Is jy miskien te lui om te praat, omdat dit moeite is? Kry jy stilstuipe as daar rusie was? Praat jy te min omdat jy bang is jy sal dom klink? Weet jy miskien nie genoeg oor ’n sekere onderwerp nie? Is jy bang mense sal jou verwerp, of dat hulle jou woorde teen jou sal gebruik? Is jy te besig? Praat jy genoeg, maar vermy onderwerpe wat rusie sal veroorsaak (onderwerpe soos geld, seks, of dissipline)?

Bid oor die saak. Bely jou sonde waar jy verkeerd is. Sê vir jouself dat jy met jou geliefdes móét praat om hulle op te bou (1Tess. 4:18, 5:11). Leer om oop vrae te vra. Moet byvoorbeeld nie vra vrae wat net ’n ja, of nee antwoord vereis nie: ‘Het jy ’n lekker dag gehad? Hou jy van koffie?’ Vra vrae wat die persoon sal dwing om uit te brei: ‘Vertel my van jou dag. Wat is die beste koffie wat jy nog ooit gehad het?’

Om meer te praat, sal dit help as jy jou kennis vermeerder. Lees die Bybel. Kyk dokumentêre. Lees goeie boeke. As jy ’n goeie algemene kennis het, sal jy nie stil wees nie en kan jy oor verskillende onderwerpe praat (vgl. Spr. 24:7).

Om te leer om meer te praat, kan jy en jou gesin Jay Adams se Conference Table toepas. Volgens Adams help dit as gesinne elke aand rondom ’n tafel vergader en gesels. Dit is veral nodig waar gesinne swak kommunikeer. Die leier van die huis moet die gesprek met die Woord en gebed open. ’n Paar reëls moet neergelê word, sodat niemand ’n ander een afsny, of op onbybelse maniere kommunikeer nie. Niemand moet op ’n ander skel, iemand afbreek, of lieg nie. As iemand aanstoot neem, moet hy saggies opstaan. Die ander lede van die gesin sal weet dat hulle iets verkeerd gesê het. Hulle moet die probleem daar en dan uitsorteer.

Elke persoon kry ’n beurt om te vertel wat in sy dag gebeur het. Niemand mag die persoon wat praat, onderbreek nie. Die gesin kan ook later begin om een probleem op ’n slag uit die Bybel op te los. Om die gesprek af te sluit, moet die hoof van die huis bid. Die ander lede van die gesin kan ook bid as hulle wil. As ’n gesin daagliks op dié manier kommunikeer, sal hulle die eenheid herstel en hulle probleme oplos.8

 

[b] Moenie te veel praat nie

Toe ek in graad 10 was, het ’n meisie gesê: ‘Julle, raai hoe het Ivor se stem gebreek? Hy het dit stukkend gepraat!’ Sy was reg: ek hét te veel gepraat. Genadiglik is die Here besig om my te verander.

Iemand wat te veel praat, kan sy gesin verwoes (Spr. 10:8, 10). Ek het dit gesien met ’n vrou wat te veel gepraat het. Sy het so baie gepraat, dat sy haar man weggedryf het. Wayne Mack vertel van ’n man wat so gepraat het. Op die einde het hy erken dat hy sy gesin uitmekaar geskeur het.9

Jou kanse om sonde te doen en in die moeilikheid te beland, is soveel groter as jy baie praat. Wees dan wys en bly stil (10:19, 11:12, 17:27-28, 21:23). Moenie soos die dwaas wees wat alles sê wat hy dink nie: ‘I speak my mind… I call a spade a spade’ (Spr. 29:11). Die Bybel sê dat jy boos is as jy dit doen (Spr. 15:28). Buitendien skakel mense af as jy te veel praat.

Almal praat nie sonder ophou nie, maar daar is verskeie maniere hoe mense te veel praat. Party neem gesprekke oor: hulle maak ander se sinne en stories vir hulle klaar. Ander antwoord namens mense en sê wat hulle eintlik bedoel. Ek het dit met ’n jong man gedoen. As iemand hom ’n vraag gevra het, het ek geantwoord. Ek het gedink ek help hom, maar hy het my mooi laat verstaan dat ek hom verkleineer. Ek moes vergifnis vra.

Daar is ook mense wat altyd oor dieselfde ding praat. Ander is alewig besig om vir jou te preek. Byna niks wat hulle sê is lig en vrolik nie; alles is swaar en ernstig. Sommige praat heeltyd oor hulleself. Of hulle wil hulle opinie oor ’n saak op almal afdwing. Dan is daar dié wat bo-oor jou praat—hulle gee jou nie ’n kans om klaar te praat nie.

Hoekom doen mense dit? Party doen dit om te wys dat hulle baie weet. Party wil die middelpunt van die aandag wees. Party dink: ‘As ek ander toelaat om te praat, sal hulle die onderwerp verander en dan kan ek nie saam praat nie.’ Party mense is bang vir stilte. Party voel eensaam en daarom praat hulle baie as hulle die geleentheid kry. Of hulle praat baie, omdat niemand ooit na hulle luister nie.

Maar om baie te praat is nie die oplossing nie. Eintlik sit dit mense af, sodat hulle jou sal vermy. Een van my berading dosente moes dit vir ’n lidmaat sê: ‘Jy praat te veel. Dit is hoekom mense jou vermy.’

Is jy so? Bid oor die saak en vra iemand om jou aanspreeklik te hou. My vrou het dit met my gedoen. Ons het vooraf gereël dat sy oog sal knip as ons in ’n geselskap is en ek te veel praat. Sy het ook my kinders gehelp deur hulle by die huis te sê as hulle te veel praat. Toe hulle jonger was en ons met vakansie gegaan het, moes hulle in die kar vir 20 minute stilbly. Miskien dink jy dit is wreed, maar ek sien reeds die vrugte daarvan. Hopelik sal dit hulle ook help as hulle groot is.

Hou jy jou tong in toom? Voor jy praat, kan jy jouself die vraag vra: ‘Is dit nodig om dit sê? Is dit nodig om snaaks te wees, of dat ek die middelpunt van die gesprek is?’ Memoriseer en herhaal Spr. 10:8 as jy versoek word om te veel te praat: “The wise of heart will receive commandments, but a babbling fool will come to ruin.” (ESV). Onthou dat die Here vir jou lippe én tande gegee het om jou tong binne te hou (Thomas Watson).10

 

5. Kies jou woorde mooi

[a] Dink voor jy praat

Toe ’n getroude paartjie my beradingdosent kom sien, toe sê die vrou: ‘Ek hou nie terug nie, maar sê wat ek wil sê.’ My dosent se reaksie was: ‘So bedoel jy dat jy goddeloos is?’ ‘Wat?’ het sy geantwoord. ‘Jy bedoel dat jy goddeloos is?’ ‘Hoe bedoel jy?’ het sy gevra. ‘Wel, Spr. 15:28 sê dat die goddelose nie dink voor hy praat nie, maar net sê wat hy wil.’

Dink voor jy praat. Sê liewer: ‘Ek sal daaroor dink en na jou toe terugkom,’ as wat jy haastig praat, spyt is en jouself ruïneer (Spr. 6:2, 13:3). Daar is meer hoop vir ’n dwaas as vir iemand wat te gou praat (Spr. 29:20). Moet daarom nie oorhaastig wees as jy beloftes maak en vir die Here sê: ‘As U my help, sal ek…’ (Spr. 20:25, Rigt. 11:29-40). Dit geld ook vir jou trou belofte, of ’n belofte om iets vir jou kinders te doen.

 

[b] Moenie mense vlei nie

Verledejaar het ’n man ons by ’n padblokade gestop. Hy het hoede verkoop. Ek wou nie my venster oopmaak nie, maar hy het na die voorkant van my kar toe gewys. Toe ek my venster oopmaak, toe sê hy: ‘VW! My dream machine!’ Toe hy nader kom, toe sê hy: ‘You look like Tom Cruise! And your wife—she looks like Sandra Bullock!’ Dit was alles maar net gladde woorde om ons te kry om ’n hoed te koop (wat ons op die einde gedoen het!).

Daar is mense wat ander vlei en hulle die wêreld belowe om seks te kry (Spr. 5:3, 7:15, 21, 22:14). Vleiery is ’n bose tegniek van die duiwel om mense te vang, sodat hy hulle kan vernietig (Spr. 26:28, 29:5).

 

[c] Praat die waarheid

Party mense lieg so maklik soos hulle asemhaal (Spr. 14:5, 25). Ek ken so iemand. Sy leuens is ongelooflik. Dit is soos die kind wat vir my sussie gesê het sy pa kan ’n rugbybal van Louis Trichardt af tot in Messina skop. Ek weet nie hoe sulke mense dink ander glo hulle nie. Baie mense bedryf hulle besigheid so. Hulle is leuenaars wat ander indoen (Spr. 21:6). God haat dit as mense lieg (Spr. 6:16-17, 19, 12:22). Hy haat dit, omdat Hy ons na sy beeld gemaak het. As jy ’n leuen vertel, lieg jy oor God wat die waarheid is (Num. 23:19, Rom. 3:4).

Iemand wat lieg, veroorsaak ook rusie (Spr. 16:28). Die Here sal jou straf as jy lieg. Hy sal jou leuens laat uitkom en seker maak dat jy die gevolge dra; nou en in die hel (Spr. 12:19, 17:20, 19:5, 9, 21:28, Op. 21:8).

Is jy ’n leuenaar? Belowe jy jy sal dinge doen wat jy nié doen nie (Spr. 25:14)? Lieg jy oor ander mense om hulle seer te maak en hulle reputasie te beskadig (Spr. 25:18)? Oordryf jy: ‘Ek moet altyd die bed opmaak… Jy help nooit met die skottelgoed nie’? Wat sê jy as jou maat vra: ‘Is daar iets wat pla?’ Lieg jy daaroor? Bely jou leuens en bid daarteen (Spr. 28:13, 30:8).

 

[d] Bly weg van skinder

Hier is wat Simo Ralević oor skinderbekke te sê het: ‘Their coffee is not sweet unless somebody is condemned over it.’11 Steek jy jou neus in ander se sake en lap jy hulle geheime uit: oor die foon, op Facebook, as jy by hulle kuier (Spr. 11:13, 1Pet. 4:15)? Die beste teenmiddel teen skinder, is om mense wat te veel praat te vermy (Spr. 20:19). As skinder vir jou soos lekkernye in jou oor is (Spr. 18:8, 26:22), is dit omdat jy self ’n skinderbek is (Spr. 17:4). Weet asseblief dat die mense wat by jou skinder net so lekker van jou skinder. ’n Wyse vriend het vir Wayne Mack gesê: ‘…the dog that will bring a bone will carry a bone as well.’12

Maak skinder dood. Dit breek verhoudings en lei tot rusie (Spr. 16:28, 17:9, 26:20-21). Ek weet van ’n goeie vriendskap wat beeïndig is, nadat iemand van die een persoon by die ander gaan skinder het.

As jy ’n probleem het met skinder, moet jy jou sonde bely en dit ’n saak van gebed maak. Vra die Here om ’n wag voor jou mond te plaas (Ps. 141:3) en kom in die gewoonte om opbouend van ander te praat (Ef. 4:29).

 

[e] Praat sagte woorde

’n Ouer predikant het van ’n jonger een gesê: ‘Ek hou van hom. Wanneer hy preek voel dit of hy jou sag aan die skouer vat.’ Sagte woorde bedaar die woede en werk beter om mense te oortuig as vloek, skeltaal, afbrekende woorde, dreigemente en ander harde woorde (Spr. 15:1, 16:21, 23). Sagte woorde bevorder verhoudings, die genesing van die liggaam en gees, en oorkom weerstand (Spr. 16:24, 25:15).

 

[f] Praat op die regte tyd

’n Leraar het my vertel van ’n lidmaat wat hom elke oggend wakker gebel het. ‘Ek hoop jy het ’n goeie dag dominee! Ek is al op pad werk toe; ek hoop nie jy slaap nog nie!’ Die leraar was in die gewoonte om tot 02:00 in die oggend te werk. By een so geleentheid toe bel hy die man wakker: ‘Ek het tot nou toe gewerk. Ek hoop nie jy slaap al nie, want ek gaan jou eers bed toe!’

Praat op die regte tyd en soos dit by die geleentheid pas (Spr. 15:23, 25:11, 27:14, Pred. 3:7, Ef. 4:29). Dit geld ook vir teregwysing (Spr. 25:12). Moenie byvoorbeeld nie iemand voor ander mense teregwys, of as hy sopas gehoor het sy pa is dood nie.

As jy jou woorde reg kies, sal jy beter kommunikeer en sal jou verhoudings verdiep. Konflik sal afneem en vrede sal toeneem. Jy sal meer as net groet en geselsies aanknoop, maar jy sal ander bemoedig, jou hart met hulle deel en in liefde verskil sonder dat dit ’n bakleiery veroorsaak.

***

Dink mooi wat jy sê, hoe jy dit sê en wanneer jy dit sê. Jou woorde kan mense opbou, of seermaak (Spr. 12:18, 15:4, 16:27, Jak. 3:5-8). Maar op die ou ent sal jý die een wees wat die goeie, of slegte vrugte daarvan pluk (Spr. 18:6-7, 20-21, Hos. 10:13, Gal. 6:7-8). Dit sal soos twee van die vrugtebome in my erf wees. Een dra groot, sappige pruime, terwyl die ander een klein, suur pruime dra. Net soos wat die vrugte die kwaliteit van die boom wys, sal jou woorde op die oordeelsdag wys wat in jou hart was. Was jou hart vol sonde, of het Jesus jou verander? “Want op grond van jou woorde sal jy geregverdig word, en op grond van jou woorde sal jy veroordeel word.” (Matt. 12:37).


1  Jay Adams, Competent to Counsel (Grand Rapids, Michigan: Baker Book House, 1970, 1974), 235-6

2  Paul Tripp, War of Words (Phillipsburg, New Jersey, P&R Publishing, 2000), 126

3  Aanhaling verkry by https://sententiaeantiquae.com/2016/05/15/two-ears-one-mouth-hunting-a-proverb-from-zeno-to-pauls-mom/

4  Aanhalings uit die 2020-Vertaling.

5  Wayne Mack, Your Family God’s Way (Phillipsburg, New Jersey: P&R Publishing, 1991), 77

6  Baie van dit wat ek onder hierdie punt sê, het ek by Wayne Mack geleer (ibid., 79-132).

7  Jay Adams, The Christian Counselor’s Casebook (Grand Rapids, Michigan: Zondervan, 1974), 6

8  Adams, Competent to Counsel, 231-6

9  Mack, ibid., 102-3

10  Uit Thomas Watson se boek, The Ten Commandments. Verkry by https://www.monergism.com/thethreshold/sdg/watson/The%20Ten%20Commandments%20-%20Thomas%20Watson.pdf onder ‘The Ninth Commandment’.

11  Simo Ralević, The Tongue—Our Measure (Edinburgh: The Banner of Truth Trust, 1987), 41

12  Mack, ibid., 100

CategoryKommunikasie